Συναγερμό για τη μικροβιακή επιβάρυνση των νερών του Ασωπού ποταμού σημαίνει το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ), μετά την ανίχνευση βακτηρίων του γένους Vibrio σε αρκετά σημεία κατά μήκος του ποταμού. Στην ανακοίνωσή του, το ΠΑΚΟΕ κάνει λόγο για το «μικρόβιο της χολέρας» και καλεί κατοίκους και δημοτικές αρχές να αποφεύγουν δραστηριότητες στα σημεία όπου καταγράφηκαν θετικά ευρήματα. Παράλληλα, ζητά έλεγχο πιθανών εκροών λυμάτων και καθαρισμό των περιοχών.
Οι αναλύσεις έδειξαν ανάπτυξη βακτηρίων του γένους Vibrio, στο οποίο ανήκει και το Vibrio cholerae, το βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει χολέρα. Στο ίδιο γένος, ωστόσο, περιλαμβάνονται και άλλα είδη, όπως τα Vibrio parahaemolyticus και Vibrio vulnificus, που συνδέονται κυρίως με γαστρεντερίτιδες και λοιμώξεις τραυμάτων. Για να αποσαφηνιστεί ποια ακριβώς είδη και στελέχη έχουν εντοπιστεί, απαιτείται περαιτέρω εργαστηριακή ταυτοποίηση.
Τα κύρια είδη του γένους Vibrio στο οποίο ανήκει το βακτήριο της χολέρας
Κλινικά σημαντικά παθογόνα:
- Vibrio cholerae: Ο αιτιολογικός παράγοντας της χολέρας. Από τους πάνω από 200 ορότυπους του βακτηρίου, μόνο τα στελέχη O1 και O139 προκαλούν επιδημίες. Η κύρια πηγή μόλυνσης και μετάδοσης του βακτηρίου Vibrio cholerae (δονάκιο της χολέρας) είναι το μολυσμένο νερό και τα τρόφιμα. Το βακτήριο αποβάλλεται και μέσω της αποχέτευσης (βοθρολύματα) μολύνει το περιβάλλον. Μπορεί να επιβιώσει ελεύθερα σε υδάτινα περιβάλλοντα, συνδεδεμένο συχνά με πλαγκτόν ή το κέλυφος οστρακοειδών, ακόμη και χωρίς άμεση ανθρώπινη κοπρανώδη μόλυνση.
- Vibrio vulnificus: Προκαλεί σοβαρές λοιμώξεις τραυμάτων και πρωτοπαθή σηψαιμία, συχνά μέσω κατανάλωσης μολυσμένων θαλασσινών ή έκθεσης πληγών σε θαλασσινό νερό (πολύ υψηλό ποσοστό θνητότητας).
- Vibrio parahaemolyticus: Η κύρια αιτία γαστρεντερίτιδας που σχετίζεται με την κατανάλωση ωμών ή ατελώς μαγειρεμένων θαλασσινών (π.χ. στρείδια).
- Vibrio anguillarum και Vibrio harveyi: Προκαλούν δοντίωση (vibriosis) σε ψάρια και γαρίδες, προκαλώντας τεράστιες οικονομικές απώλειες στις ιχθυοκαλλιέργειες.
Προφυλάξεις για τα παθογόνα είδη του γένους Vibrio
Η προστασία από τα παθογόνα είδη του γένους Vibrio (όπως το Vibrio cholerae που προκαλεί τη χολέρα και τα Vibrio vulnificus και Vibrio parahaemolyticus) βασίζεται κυρίως στην προσεκτική κατανάλωση θαλασσινών και στην προστασία των ανοιχτών πληγών από το θαλασσινό νερό. Τα βακτήρια αυτά ευδοκιμούν σε ζεστά, παράκτια θαλασσινά ή υφάλμυρα νερά.
Βασικά μέτρα προφύλαξης από το βακτήριο της χολέρας
Ασφάλεια Τροφίμων & Κατανάλωση Θαλασσινών
- Αποφυγή ωμών θαλασσινών: Μην καταναλώνετε ωμά ή μισοψημένα κοχύλια, στρείδια, μύδια και άλλα οστρακοειδή.
- Σωστό μαγείρεμα: Μαγειρεύετε τα οστρακοειδή μέχρι να ανοίξουν τα κελύφη τους και συνεχίστε το βράσιμο για ακόμα 3-5 λεπτά.
- Απορρίψτε όσα δεν άνοιξαν κατά το μαγείρεμα.
- Πρόληψη επιμολύνσεων: Κρατάτε τα ωμά θαλασσινά μακριά από μαγειρεμένα τρόφιμα. Πλένετε σχολαστικά τα χέρια, τα μαχαίρια και τις επιφάνειες κοπής μετά από κάθε επαφή με ωμά αλιεύματα.
Κολύμβηση & Επαφή με το Θαλασσινό Νερό
- Προστασία πληγών: Μην μπαίνετε στη θάλασσα ή σε υφάλμυρα νερά αν έχετε ανοιχτές πληγές, κοψίματα, γρατζουνιές ή πρόσφατα τατουάζ.
- Αδιάβροχη κάλυψη: Αν η επαφή με το νερό είναι απαραίτητη, καλύψτε πλήρως την πληγή με ένα απολύτως στεγανό, αδιάβροχο επίθεμα.
- Σχολαστικό πλύσιμο: Αν μια πληγή έρθει σε επαφή με θαλασσινό νερό ή με χυμούς από ωμά θαλασσινά, πλύντε την αμέσως με άφθονο καθαρό νερό και σαπούνι.
Ομάδες Υψηλού Κινδύνου
Ορισμένοι άνθρωποι διατρέχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο για σοβαρή και απειλητική για τη ζωή λοίμωξη (ειδικά από Vibrio vulnificus). Οι παραπάνω προφυλάξεις πρέπει να τηρούνται με απόλυτη αυστηρότητα από άτομα με:
- Χρόνια ηπατική νόσο (κίρρωση, ηπατίτιδα).
- Σιδηροχρωμάτωση (αυξημένα επίπεδα σιδήρου στο αίμα).
- Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (λόγω καρκίνου, HIV, λήψης ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων).
- Χρόνιο σακχαρώδη διαβήτη ή νεφρική νόσο.
Η καθαριότητα, η σωστή αποχέτευση και η πρόσβαση σε ασφαλές νερό αποτελούν τα πρωταρχικά και πιο αποτελεσματικά μέτρα για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης από το βακτήριο Vibrio cholerae, το οποίο προκαλεί τη χολέρα.
Η μετάδοση του βακτηρίου γίνεται μέσω της κοπρανοστοματικής οδού, δηλαδή όταν κάποιος καταναλώσει νερό ή τρόφιμα που έχουν μολυνθεί από κόπρανα ενός ασθενούς. Για τον λόγο αυτό, οι διεθνείς οργανισμοί υγείας δίνουν προτεραιότητα στη στρατηγική WASH (Water, Sanitation, Hygiene / Νερό, Αποχέτευση, Υγιεινή).
Οι πυλώνες της πρόληψης
- Ασφαλές και Καθαρό Νερό: Η κατανάλωση εμφιαλωμένου, φιλτραρισμένου ή βρασμένου νερού (βράσιμο για τουλάχιστον 1 λεπτό) εξουδετερώνει το βακτήριο και αποτρέπει τη βασικότερη πηγή μόλυνσης.
- Σωστή Αποχέτευση (Sanitation): Η ασφαλής διαχείριση και απόρριψη των λυμάτων εμποδίζει το βακτήριο Vibrio cholerae να καταλήξει στον υδροφόρο ορίζοντα ή σε καλλιέργειες.
- Προσωπική Υγιεινή (Hygiene): Το τακτικό πλύσιμο των χεριών με καθαρό νερό και σαπούνι πριν από το φαγητό ή την προετοιμασία τροφής και μετά τη χρήση της τουαλέτας διακόπτει την αλυσίδα μετάδοσης.
- Εμβολιασμός: Για άτομα που ταξιδεύουν ή ζουν σε περιοχές με υψηλό κίνδυνο ή έξαρση της νόσου, υπάρχουν διαθέσιμα από του στόματος εμβόλια που προσφέρουν επιπλέον προστασία.
Αναλυτικά τα ευρήματα του ΠΑΚΟΕ
Το ΠΑΚΟΕ πραγματοποίησε δειγματοληψίες σε 12 σημεία του Ασωπού, από τα Οινόφυτα έως την εκβολή του ποταμού και την περιοχή του Χαλκουτσίου. Στον παρακάτω Πίνακα παρουσιάζονται συγκεντρωτικά τα αποτελέσματα των αναλύσεων από το μικροβιολογικό εργαστήριο του ΠΑΚΟΕ για όλα τα σημεία ελέγχου στον Ασωπό ποταμό:
Τα ευρήματα της έρευνας
Κατά την εξέταση των δειγμάτων στο εργαστήριο του Κέντρου, εμφανίστηκαν αποικίες του βακτηρίου σε συγκεκριμένα δείγματα. Αναλυτικά:
- Ποταμός Ασωπός. Δημοτική Κοινότητα Οινοφύτων. Δεξιά – εργοστάσιο ΓΛΑΡΟΣ Α.Β.Ε.Ε. Κάτω από την Γέφυρα.
- Ποταμός Ασωπός. Οινόφυτα. ΝΕΟ Αθηνών – Θεσσαλονίκης. ΜΥΛΟΙ ΑΣΩΠΟΥ Α.Β.Ε.Ε. Κάτω από την Γέφυρα. Αριστερά.
- Ποταμός Ασωπός. Οινόφυτα. ΠΕΟ Αθηνών – Θεσσαλονίκης. ΜΥΛΟΙ ΑΣΩΠΟΥ Α.Β.Ε.Ε. Κάτω από την Γέφυρα. Αριστερά.
- Ποταμός Ασωπός. Συκάμινο. Επαρ. Οδός Αυλώνας – Σκάλα Ωρωπού. Γέφυρα Συκάμινου.
- Ποταμός Ασωπός. Ωρωπός. Από οδό Ειρήνης. 200 μέτρα παρακάτω από την Γέφυρα στη οδό 25ης Μαρτίου, προς την ροή του ποταμού.
- Ποταμός Ασωπός. Δημοτική Κοινότητα Σκάλας Ωρωπού. Εκβολή του ποταμού Ασωπός
Φωτογραφία ΠΑΚΟΕ