Ο χρόνος που περνούν οι νέοι online και κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και το περιεχόμενο με το οποίο έρχονται σε επαφή, έχουν βαρύνουσα σημασία για την υγιή τους ανάπτυξη, σύμφωνα με νεότερα επιστημονικά δεδομένα.
Ειδικότερα, στην έκθεση «Μεγαλώνοντας στην Ψηφιακή Εποχή: μια σύνθεση επιστημονικών δεδομένων και πολιτικών», η οποία εκπονήθηκε από την Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) σε συνεργασία με το Child Mind Institute της Νέας Υόρκης, με την αποκλειστική υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), αποδείχθηκε πώς η προβληματική χρήση των social media στους εφήβους ηλικίας 15 και 16 ετών σημείωσε δραματική άνοδο, σκαρφαλώνοντας στο 48% το 2024, από 36,1% που ήταν το 2015.
Το συγκεκριμένο εύρημα είναι μόνο ένα, από τα πολλά άκρως ανησυχητικά δεδομένα που προέκυψαν.
Η ακτινογραφία της ψηφιακής ζωής των Ελλήνων εφήβων αναδεικνύει τις εξής κρίσιμες διαστάσεις:
- Η καθημερινή χρήση του διαδικτύου από μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αυξήθηκε από 77% το 2019 σε 86% το 2025.
- Το 61% των μαθητών αναφέρει έκθεση σε επιβλαβές ή ακατάλληλο περιεχόμενο, το οποίο τις περισσότερες φορές εμφανίζεται τυχαία.
- Μεγαλύτερη ευαλωτότητα στους διαδικτυακούς κινδύνους εμφανίζουν τα κορίτσια, οι μεγαλύτεροι έφηβοι και οι νέοι που ήδη αντιμετωπίζουν άγχος ή κατάθλιψη.
Στις βασικές ανησυχίες κυριαρχούν ο διαδικτυακός εκφοβισμός και η παρενόχληση, η κοινωνική σύγκριση, η διατάραξη του ύπνου, η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και η χρήση που είναι δύσκολο να ελεγχθεί.
Στον αντίποδα, το ψηφιακό περιβάλλον μπορεί να προσφέρει δυνατότητες σύνδεσης και υποστήριξης, ιδίως για νέους που είναι κοινωνικά απομονωμένοι, ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή ανήκουν σε περιθωριοποιημένες ομάδες.
Social media: Κατάθλιψη, άγχος, μοναξιά και προβλήματα ύπνου
Όπως υπογραμμίζεται χαρακτηριστικά στο κείμενο της αναφοράς, η σχέση των νέων με τον ψηφιακό κόσμο είναι ένας πολύπλοκος μηχανισμός συγκοινωνούντων δοχείων με την ψυχική τους ισορροπία:
«Σε ένα περιβάλλον όπου τα κινητά τηλέφωνα, οι εφαρμογές, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα video games και άλλα ψηφιακά μέσα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας των εφήβων, η έρευνα καταδεικνύει ότι η χρήση τους μπορεί να αυξήσει την έκθεση σε γνωστούς παράγοντες κινδύνου για την ψυχική υγεία, ενώ καταγράφονται συσχετίσεις ανάμεσα στην πολύωρη ή προβληματική χρήση και σε εκβάσεις όπως η κατάθλιψη, το άγχος, η μοναξιά και τα προβλήματα ύπνου», σημειώνουν οι συγγραφείς.
Η σχέση, ωστόσο, είναι σύνθετη και αμφίδρομη, υποστηρίζουν οι ειδικοί. «Οι αρνητικές διαδικτυακές εμπειρίες μπορεί να επιτείνουν την ψυχική δυσφορία, ενώ έφηβοι που ήδη αντιμετωπίζουν συναισθηματικές δυσκολίες είναι πιο επιρρεπείς στην ανάπτυξη προβληματικών μοτίβων χρήσης»
Τι λένε τα ίδια τα παιδιά για τους περιορισμούς από την πολιτεία
Η έκθεση δίνει φωνή, όμως, και στα ίδια τα παιδιά. Τη δική τους οπτική έδωσαν 85 έφηβοι, ηλικίας 13 έως 17 ετών, από πέντε ελληνικές πόλεις, οι οποίοι ανέδειξαν τα οφέλη της ψηφιακής ζωής αλλά και τις προκλήσεις της.
Οι νέοι εξέφρασαν επιφυλάξεις απέναντι στους οριζόντιους περιορισμούς, υποστηρίζοντας ότι παρακάμπτονται εύκολα και αδυνατούν να αγγίξουν τα βαθύτερα αίτια των προβλημάτων.
Η λύση που προτείνουν οι ίδιοι εστιάζει στην ψηφιακή παιδεία, τον ουσιαστικό διάλογο, τις υποστηρικτικές οικογενειακές σχέσεις και τη δημιουργία ευκαιριών για αθλητισμό και κοινωνική συναναστροφή εκτός διαδικτύου.
Τέλος, η αποτελεσματική προστασία φαίνεται να εξαρτάται από συνδυασμένες παρεμβάσεις.
Αυτές περιλαμβάνουν τη στόχευση συγκεκριμένων μηχανισμών κινδύνου (όπως ο κυβερνοεκφοβισμός και η διαταραχή του ύπνου), τη συστηματική καθοδήγηση από την οικογένεια και το σχολείο, τη μεγαλύτερη ευθύνη και λογοδοσία των ψηφιακών πλατφορμών, καθώς και περιορισμούς όπως η απαγόρευση κινητών στα σχολεία, οι οποίοι συμβάλλουν στη μείωση των περισπασμών εφόσον εφαρμόζονται με συνέπεια.
Οι επιστήμονες που συνέταξαν την έκθεση καταλήγουν στο συμπέρασμα, πώς απαιτείται άμεση προσοχή και στοχευμένη δράση από την πολιτεία, τους εκπαιδευτικούς και τις οικογένειες.
Φωτογραφία: iStock