Η Ομοσπονδία ΑΡΓΩ, με αφορμή τον τρόπο κάλυψης του περιστατικού από μέρος των Μέσων Ενημέρωσης και των social media, έδωσε στη δημοσιότητα τον αναθεωρημένο οδηγό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη δημοσιογραφική διαχείριση αυτοκτονιών, προειδοποιώντας ότι η δραματοποίηση τέτοιων γεγονότων μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας πυροδότησης νέων περιστατικών, ιδιαίτερα σε ευάλωτους εφήβους.
Σταθερά υψηλά τα ποσοστά αυτοκτονιών στην Ελλάδα
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα εξακολουθεί μεν να καταγράφει χαμηλότερους δείκτες αυτοκτονιών συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί καταγράφουν σταθερά ανησυχητική εικόνα, ιδιαίτερα μετά την πανδημία και την έντονη ψυχική επιβάρυνση των νέων.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) και του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑΣ, στην Ελλάδα καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 500 έως 600 αυτοκτονίες, με σαφή αύξηση των περιστατικών που αφορούν εφήβους και νέους ενήλικες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν πως οι επίσημοι αριθμοί ενδέχεται να υποεκτιμούν την πραγματική διάσταση του προβλήματος, καθώς αρκετά περιστατικά δεν δηλώνονται ή καταγράφονται διαφορετικά.
Το «φαινόμενο Werther» και οι μιμητικές αυτοκτονίες
Ο ΠΟΥ αναφέρεται ειδικά στο λεγόμενο «φαινόμενο Werther», ένα φαινόμενο μιμητικής συμπεριφοράς που έχει καταγραφεί διεθνώς μετά από υπερβολικά εκτεταμένη ή συναισθηματικά φορτισμένη κάλυψη αυτοκτονιών.
Το φαινόμενο πήρε το όνομά του από το βιβλίο του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε «Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου». Μετά την έκδοσή του τον 18ο αιώνα, καταγράφηκε κύμα αυτοκτονιών νέων ανθρώπων στην Ευρώπη, οι οποίοι φέρονται να ταυτίστηκαν με τον ήρωα του έργου.
Σήμερα, ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις «μιμητικές» αυτοκτονίες που μπορεί να ακολουθήσουν όταν ένα περιστατικό προβάλλεται με δραματοποιημένο τρόπο, με λεπτομέρειες για τη μέθοδο, εικόνες από τον τόπο του συμβάντος ή ακόμη και δημοσιοποίηση προσωπικών σημειωμάτων.
Το «φαινόμενο Papageno» και η δύναμη της πρόληψης
Στον αντίποδα, οι ειδικοί αναφέρονται στο «φαινόμενο Papageno», εμπνευσμένο από τον ήρωα της όπερας «Ο Μαγικός Αυλός» του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Ο Papageno εγκαταλείπει την ιδέα της αυτοκτονίας όταν του υπενθυμίζονται εναλλακτικές λύσεις και δυνατότητες βοήθειας.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, αυτό ακριβώς είναι το μοντέλο που θα έπρεπε να ακολουθεί η δημόσια συζήτηση: ρεπορτάζ που ενημερώνουν χωρίς να σοκάρουν και που ταυτόχρονα ενθαρρύνουν την αναζήτηση βοήθειας και ψυχολογικής υποστήριξης.
«Ανάλογα με το περιεχόμενό τους και την ευρύτερη αφήγηση, οι αναφορές των μέσων ενημέρωσης σχετικά με την αυτοκτονία μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο περαιτέρω θανάτων από αυτοκτονία ή μπορούν να βοηθήσουν στην παροχή πληροφοριών που μπορεί να αποτρέψουν την εμφάνιση άλλων αυτοκτονιών», αναφέρεται χαρακτηριστικά στον οδηγό του ΠΟΥ.
Γιατί οι ανήλικοι θεωρούνται πιο ευάλωτοι
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τους ανήλικους και τους νέους ενήλικες, οι οποίοι εμφανίζονται πιο ευάλωτοι στη μιμητική συμπεριφορά λόγω της συναισθηματικής αστάθειας, της παρορμητικότητας και της ταύτισης με συνομηλίκους.
Η Ομοσπονδία ΑΡΓΩ επισημαίνει ότι η έκθεση —είτε άμεση είτε μέσω social media και ΜΜΕ— μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στη δημιουργία «συστάδων» αυτοκτονιών μέσα σε μια κοινότητα, ιδιαίτερα όταν η κάλυψη περιλαμβάνει δραματικούς τίτλους, εξιδανίκευση της πράξης ή αναπαραγωγή προσωπικών στοιχείων.
Τι συστήνει ο ΠΟΥ στα Μέσα Ενημέρωσης
Για τον λόγο αυτό, ο ΠΟΥ καλεί τα μέσα ενημέρωσης να αποφεύγουν:
- την αναλυτική περιγραφή της μεθόδου,
- τη δημοσίευση αποχαιρετιστήριων σημειωμάτων,
- τις εικόνες από τον τόπο του συμβάντος,
- τους τίτλους σοκ και τη συναισθηματική υπερφόρτιση.
Αντίθετα, προτείνει κάθε σχετικό ρεπορτάζ να συνοδεύεται από πληροφορίες για διαθέσιμες δομές ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και γραμμές βοήθειας.
Η στρατηγική LIVE LIFE του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: η δημοσιογραφία να μη λειτουργεί ως επιταχυντής τραγωδιών, αλλά ως εργαλείο πρόληψης.
Χρήσιμες γραμμές βοήθειας
- 10306 – Εθνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης, δωρεάν και ανώνυμα όλο το 24ωρο. Παρέχει ψυχολογική υποστήριξη για ζητήματα ψυχικής υγείας, κρίσεων και υποστήριξη παιδιών και εφήβων.
- 1018 – Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία της ΚΛΙΜΑΚΑ, με 24ωρη υποστήριξη για άτομα που βρίσκονται σε κρίση ή έχουν αυτοκτονικό ιδεασμό.