Για πολλούς ανθρώπους η επίσκεψη σε έναν γιατρό είναι μια αυτονόητη διαδικασία. Για αρκετά τρανς άτομα, όμως, μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, αμηχανία και τον φόβο ότι δεν θα αντιμετωπιστούν με τον σεβασμό που χρειάζεται κάθε ασθενής.
Μια νέα ευρωπαϊκή επιστημονική μελέτη με σημαντική ελληνική συμμετοχή καταγράφει τα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν στην πρόσβαση των τρανς ατόμων στις υπηρεσίες υγείας και προτείνει έναν «οδικό χάρτη» για την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τα συστήματα περίθαλψης ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος TRANSCARE και επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην ελληνική πραγματικότητα.
Επικεφαλής της μελέτης είναι η Μαριλένα Αναστασάκη, Ερευνήτρια Παγκόσμιας Δημόσιας Υγείας και Επιδημιολογίας από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, ενώ συμμετείχαν Έλληνες ερευνητές και φορείς, μεταξύ των οποίων το Orlando LGBT+.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Public Health και προτείνουν ένα μοντέλο παρεμβάσεων που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας.
Η εμπειρία στα ιατρεία και τα κενά του συστήματος
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, παρά τις σημαντικές θεσμικές αλλαγές των τελευταίων ετών, η καθημερινή εμπειρία πολλών τρανς ατόμων στο σύστημα υγείας εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από εμπόδια.
Ανάμεσα στα προβλήματα που καταγράφονται είναι:
- η ανεπαρκής εκπαίδευση μέρους των επαγγελματιών υγείας,
- η έλλειψη εξειδικευμένων υπηρεσιών,
- οι δυσκολίες στην πρόσβαση σε θεραπείες και πρακτικές που μπορεί να δημιουργούν αίσθημα αποκλεισμού.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ποιότητα της περίθαλψης δεν αφορά μόνο την ιατρική πράξη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ένας ασθενής αισθάνεται μέσα σε έναν χώρο υγείας: αν ακούγεται, αν γίνεται σεβαστή η ταυτότητά του και αν μπορεί να αναζητήσει βοήθεια χωρίς φόβο ή προκατάληψη.
Από τις διεθνείς αλλαγές στην πραγματικότητα των ασθενών
Ένα από τα βασικά σημεία της μελέτης είναι η απόσταση που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στις διεθνείς επιστημονικές κατευθύνσεις και στην εφαρμογή τους στην καθημερινή κλινική πράξη.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, μέσω της 11ης αναθεώρησης της Διεθνούς Ταξινόμησης Νοσημάτων (ICD-11), έχει αφαιρέσει τις τρανς ταυτότητες από την κατηγορία των ψυχικών διαταραχών, στις οποίες είχαν ενταχθεί εντελώς λανθασμένα τις προηγούμενες δεκαετίες.
Ωστόσο, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης, στην πράξη εξακολουθούν να υπάρχουν φαινόμενα όπως η παθολογικοποίηση της ταυτότητας φύλου, η χρήση λανθασμένων αντωνυμιών ή του προηγούμενου ονόματος ενός ατόμου (deadnaming), αλλά και δυσκολίες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες επιβεβαίωσης φύλου.
Ο «οδικός χάρτης» για ένα διαφορετικό μοντέλο φροντίδας
Η μελέτη προτείνει τον TRANSCARE Integration Roadmap (TIR), έναν πρακτικό οδηγό για την ενσωμάτωση της φροντίδας των τρανς ατόμων στα συστήματα υγείας.
Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν:
- Ενσωμάτωση της τρανς φροντίδας στις πολιτικές υγείας, ώστε η ισότιμη πρόσβαση να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού των υπηρεσιών.
- Βελτίωση της νομοθεσίας και της χρηματοδότησης, ώστε να μειωθούν τα θεσμικά και οικονομικά εμπόδια.
- Απρόσκοπτη πρόσβαση σε απαραίτητες θεραπείες, όπως η ορμονοθεραπεία, μέσα από σαφείς διαδικασίες.
- Εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, ώστε οι υπηρεσίες να παρέχονται με γνώση, ασφάλεια και σεβασμό.
- Δημιουργία εξειδικευμένων υπηρεσιών, τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη νοσοκομειακή φροντίδα.
- Συμμετοχή των ίδιων των τρανς ατόμων στον σχεδιασμό των υπηρεσιών, ώστε οι πολιτικές να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες.
Η υγεία δεν είναι μόνο θεραπεία, είναι και εμπιστοσύνη
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι ένα σύγχρονο σύστημα υγείας δεν κρίνεται μόνο από τις θεραπείες που προσφέρει, αλλά και από το αν όλοι οι άνθρωποι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτές χωρίς φόβο, αποκλεισμό ή αμφισβήτηση της ταυτότητάς τους.
Η μελέτη TRANSCARE αποδεικνύει ότι η αλλαγή δεν απαιτεί μόνο νέες υπηρεσίες, αλλά και αλλαγή κουλτούρας: στην εκπαίδευση, στην επικοινωνία γιατρού και ασθενούς και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η φροντίδα υγείας.