Με εκτενή επιστολή τους προς τον υφυπουργό Υγείας Δημήτρη Βαρτζόπουλο, κοινοποιούμενη στον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, τη διοίκηση του ΕΟΠΑΕ και τα ΜΜΕ, οι εργαζόμενοι μιλούν ανοιχτά για στρατηγικές παραλείψεις, αποσπασματικό σχεδιασμό και δημιουργία «παράλληλων συστημάτων πρόληψης», χωρίς ουσιαστική αξιοποίηση της τεχνογνωσίας των Κέντρων Πρόληψης, τα οποία –όπως υπογραμμίζουν– εφαρμόζουν εδώ και τρεις δεκαετίες επιστημονικά τεκμηριωμένα, ευρωπαϊκά πιστοποιημένα προγράμματα.
Τι είναι το πρόγραμμα CHAMPS και γιατί υπάρχει «κενό» συμμετοχής, σύμφωνα με τα Κέντρα Πρόληψης
Το πρόγραμμα Ενισχυμένων Υπηρεσιών Πρόληψης για Παιδιά – CHAMPS (Children Amplified Prevention Services) , αποτελεί πρωτοβουλία του UNODC και προβλέπει ένα δομημένο, μακροπρόθεσμο μοντέλο πρόληψης έξι ετών, με επίκεντρο το παιδί και τα περιβάλλοντά του (οικογένεια, σχολείο, κοινότητα, πολιτεία), στοχεύοντας στην πρόληψη χρήσης ουσιών, παραβατικότητας, σχολικής διαρροής και ψυχικών διαταραχών.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Σωματείο, από τον αρχικό σχεδιασμό απουσιάζουν τα εκπαιδευμένα στελέχη και οι trainers των Ευρωπαϊκών Προδιαγραφών (ΕΥΠΡΟ) από τα Κέντρα Πρόληψης, το ΕΠΙΨΥ-ΕΚΤΕΠΝ και το ΙΕΠ.
Ειδική αναφορά γίνεται στο Κέντρο Πρόληψης Π.Ε. Αχαΐας «ΚΑΛΛΙΠΟΛΙΣ», το οποίο –αν και διαθέτει πιστοποιημένη ευρωπαϊκή εμπειρία σε προγράμματα-πρότυπα (όπως το Euro-Youth)– εμφανίζεται, όπως σημειώνεται, εμβόλιμα και αποσπασματικά στον σχεδιασμό.
«Η αποσπασματικότητα και η δημιουργία παράλληλων συστημάτων, χωρίς τη συμμετοχή των έμπειρων στελεχών των Κέντρων Πρόληψης, υπονομεύει τη δημόσια υγεία», τονίζουν χαρακτηριστικά οι εργαζόμενοι των Κέντρων Πρόληψης.
Το ίδιο το πλαίσιο του CHAMPS, άλλωστε, βασίζεται στο μοντέλο της κοινοτικής ετοιμότητας, όπως περιγράφεται στο επίσημο εγχειρίδιο του UNODC
«Νέα εποχή» ή επανεκκίνηση από το μηδέν;
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η κριτική στις δημόσιες δηλώσεις της διοίκησης του ΕΟΠΑΕ, σύμφωνα με τις οποίες οι «επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις» ξεκινούν τώρα, στο πλαίσιο μιας «νέας εποχής» για την πρόληψη.
Οι εργαζόμενοι απαντούν ότι αυτή η αφήγηση παραγνωρίζει μια διαδρομή 30 ετών, κατά την οποία τα Κέντρα Πρόληψης εφαρμόζουν ήδη συμμετοχικά, μακροπρόθεσμα προγράμματα, με διεθνείς διακρίσεις και βάση τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα Ποιότητας (EDPQS) και το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Κατάρτισης (EUPC).
Πιλοτική εφαρμογή στην Αχαΐα: στρεβλή αξιολόγηση;
Ένα ακόμη κομβικό ζήτημα αφορά την επιλογή της Αχαΐας ως περιοχής πιλοτικής εφαρμογής. Πρόκειται για περιοχή με 30 χρόνια ενεργών και αξιολογημένων παρεμβάσεων πρόληψης, γεγονός που –σύμφωνα με το Σωματείο– αλλοιώνει τα αποτελέσματα της αξιολόγησης:
«Ποιο το νόημα ενός πιλοτικού προγράμματος σε πληθυσμό ήδη εκπαιδευμένο στην πρόληψη;», αναρωτιούνται οι εργαζόμενοι.
Την ίδια στιγμή, περιοχές χωρίς ανάλογες δομές (όπως το Λασίθι) μένουν εκτός, ενώ η εμπειρία του ΕΠΙΨΥ-ΕΚΤΕΠΝ δεν αξιοποιείται στον καθορισμό δεικτών και περιοχών εφαρμογής.
Το πρόγραμμα CHAMPS επιβαρύνει –σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Σωματείο– τον προϋπολογισμό του ΕΟΠΑΕ με τουλάχιστον 152.500 ευρώ για το 2025, την ώρα που δίνονται οδηγίες για περικοπές σε βασικά λειτουργικά έξοδα, όπως η θέρμανση.
Επίσης, η απουσία μελέτης κόστους-οφέλους χαρακτηρίζεται σοβαρό θεσμικό και λειτουργικό ατόπημα.
Ανοιχτά ερωτήματα για το μέλλον των Κέντρων Πρόληψης
Οι εργαζόμενοι ζητούν σαφείς απαντήσεις για:
- τη συνέχιση της λειτουργίας των Κέντρων Πρόληψης μετά το 2027,
- τις δηλώσεις περί προκηρύξεων ένταξης εργαζομένων στον ΕΟΠΑΕ (οι οποίες, όπως υποστηρίζουν, δεν υπάρχουν),
- τον ρόλο του Υπουργείου Εσωτερικών στη χρηματοδότηση,
- και το αν τελικά θα υπάρξουν «πολλές ταχύτητες πρόληψης».
Το Σωματείο καταλήγει με αίτημα για έναρξη εθνικού διαλόγου για την πρόληψη μετά την ψυχιατρική μεταρρύθμιση, τονίζοντας ότι κάθε νέα πρωτοβουλία οφείλει να χτίζει πάνω στην υπάρχουσα τεχνογνωσία και όχι να την παρακάμπτει ή να την υποβαθμίζει.
«Η τεκμηριωμένη πρόληψη αποτελεί το DNA των Κέντρων Πρόληψης», επισημαίνουν, προειδοποιώντας ότι το CHAMPS δεν μπορεί να λειτουργήσει ως τεχνητή “επανεκκίνηση” ενός πεδίου που ήδη υπάρχει και αποδίδει.
Φωτογραφία: iStock