Έπειτα από τα προγράμματα «Προλαμβάνω» για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου και των καρδιαγγειακών νοσημάτων, το υπουργείο Υγείας προετοιμάζει τη μαζική ένταξη των καπνιστών υψηλού κινδύνου στο οργανωμένο δίκτυο των δωρεάν εξετάσεων, αυτή τη φορά με ευρωπαϊκά κονδύλια από το ΕΣΠΑ.
Το πρόγραμμα καταρτίζεται τώρα και ξεκινά το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Η παρέμβαση συζητείται να υλοποιηθεί μέσω αξονικής τομογραφίας χαμηλής δόσης (Low-Dose CT) σε 7 επιλεγμένα νοσοκομεία – Κέντρα Αναφοράς σε όλη την επικράτεια.
Το έργο βρίσκεται ήδη στο τελικό στάδιο έγκρισης από το ΕΣΠΑ, ενώ το επιστημονικό πρωτόκολλο διαμορφώνεται από την Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων Δημόσιας Υγείας, σε συνεργασία με την Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία.
Όπως επισημαίνει η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, η πρωτοβουλία δεν θα εξαντληθεί σε έναν απλό διαγνωστικό έλεγχο, αλλά θα διασφαλίζει πλήρη κλινική παρακολούθηση:
«Το πρωτόκολλο θα καθορίσει με απόλυτη επιστημονική σαφήνεια τις επιλέξιμες πληθυσμιακές ομάδες και τα αυστηρά κριτήρια ένταξης. Βασικός στόχος είναι όσοι πολίτες διαγνωστούν με ύποπτα ευρήματα να μην αφεθούν μόνοι, αλλά να έχουν άμεση και εγγυημένη διασύνδεση με εξειδικευμένη θεραπευτική φροντίδα στα νοσοκομεία αναφοράς», ανέφερε.
Ποιοι πολίτες θα έχουν δικαίωμα συμμετοχής
Η επιλογή των δικαιούχων δεν θα γίνει οριζόντια στον γενικό πληθυσμό, αλλά θα εστιάσει σε όσους συγκεντρώνουν κριτήρια υψηλού επιπέδου κινδύνου
Τα βασικά κριτήρια που εξετάζονται, αναμένεται να περιλαμβάνουν:
- Τη συσσωρευμένη καπνιστική επιβάρυνση (Pack-Years): Το όριο τοποθετείται στα 20 «πακέτα-έτη» (pack-years). Ο δείκτης αυτός προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό των πακέτων που καπνίζει κάποιος ημερησίως επί τα έτη καπνίσματος (για παράδειγμα, ένας πολίτης που καπνίζει 1 πακέτο την ημέρα επί 20 χρόνια ή 2 πακέτα ημερησίως επί 10 χρόνια, έχει συμπληρώσει 20 pack-years).
- Το οικογενειακό ιστορικό: Η ύπαρξη συγγενών πρώτου βαθμού με καρκίνο του πνεύμονα εξετάζεται ως ενισχυτικός παράγοντας ένταξης στο screening.
Ωστόσο, παρά την επιστημονική διαπίτωση για την ενισχυτική ως προς τον καρκίνο του πνεύμονα, επιβάρυνση του αστικού περιβάλλοντος, η περιβαλλοντική έκθεση δεν θα αποτελέσει κριτήριο παραπομπής, καθώς η διεθνής βιβλιογραφία -όπως αποφάνθηκαν οι επιστήμονες- δεν προσφέρει επαρκή τεκμηρίωση για τη διενέργεια πληθυσμιακού screening αποκλειστικά στη βάση της ρύπανσης.
Καρκίνος του πνεύμονα: Τι προσφέρει η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης
Η επιλογή της Low-Dose CT έναντι της κλασικής αξονικής αποτελεί τη διεθνώς αποδεκτή μέθοδο για προληπτικό έλεγχο πνευμόνων, συνδυάζοντας υψηλή διαγνωστική αξιοπιστία με ασφάλεια για τον εξεταζόμενο.
Συγκεκριμένα, η συγκεκριμένη εξέταση διαθέτει τα εξής πλεονεκτήματα:
- 90% λιγότερη ακτινοβολία: Η επιβάρυνση του οργανισμού είναι ελάχιστη συγκριτικά με μια συμβατική αξονική θώρακος.
- Δυνατότητα τακτικού επανελέγχου: Επιτρέπει στους ειδικούς να επαναλάβουν την εξέταση ακόμη και στο εξάμηνο, εφόσον εντοπιστεί κάποιο οζίδιο που απαιτεί στενή παρακολούθηση.
- Εξατομικευμένη προσέγγιση: Το διάστημα επανελέγχου θα προσαρμόζεται ανάλογα με τα απεικονιστικά ευρήματα και το προφίλ κινδύνου του κάθε ασθενούς.
Πώς θα εντοπιστούν οι δικαιούχοι – Ο κομβικός ρόλος του προσωπικού γιατρού
Για να φτάσει η πρόσκληση στους πραγματικά ευάλωτους πολίτες, το υπουργείο Υγείας θα αξιοποιήσει δύο παράλληλους μηχανισμούς:
- Τα ψηφιακά δεδομένα της ΗΔΙΚΑ: Μέσα από το ήδη ενεργό πρόγραμμα πρόληψης καρδιαγγειακών νοσημάτων, έχει καταγραφεί το προφίλ καπνίσματος περίπου 4 εκατομμυρίων πολιτών. Από αυτή τη μεγάλη δεξαμενή θα απομονωθούν όσοι πληρούν τα κριτήρια των 20 pack-years.
- Τους προσωπικούς γιατρούς: Ο προσωπικός γιατρός θα λειτουργεί ως βασικό «φίλτρο» για τους υποψήφιους ένταξης στο πρόγραμμα. Κατά την τακτική επίσκεψη των πολιτών, θα καταγράφεται λεπτομερώς το ιστορικό χρήσης καπνού και ο γιατρός θα κατευθύνει όσους χρειάζεται στα 7 εξειδικευμένα κέντρα.
Παράλληλα με το πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων, δρομολογούνται και στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης από νεαρή ηλικία, ώστε η πρόληψη να μην περιορίζεται μόνο στην έγκαιρη ανίχνευση της νόσου, αλλά να λειτουργεί αποτρεπτικά για την έναρξη του καπνίσματος.
Η επιδημιολογική απειλή στην Ελλάδα σε αριθμούς
Η ανάγκη για άμεση εφαρμογή οργανωμένου screening πηγάζει από τα ίδια τα επιδημιολογικά δεδομένα της χώρας, όπου τα ποσοστά καπνίσματος παραμένουν σταθερά μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη.
Συγκεκριμένα:
- 18% των νέων καρκίνων στους άνδρες αφορά τον πνεύμονα (2η συχνότερη κακοήθεια), με την επίπτωση να φτάνει τα 117 νέα περιστατικά ανά 100.000 άνδρες ετησίως (στοιχεία ECIS).
- 8% των νέων διαγνώσεων στις γυναίκες αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη νόσο (3ος συχνότερος καρκίνος), με 34 νέα περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες.
Ας μην ξεχνάμε τέλος, πώς ο καρκίνος του πνεύμονα έχει τη θλιβερή πρωτιά της κυριότερης αιτίας θανάτου από νεοπλασίες στη χώρα μας, κυρίως λόγω της συνήθως καθυστερημένης διάγνωσης σε προχωρημένα στάδια. Το γεγονός αυτό καθιστά την έγκαιρη ανακάλυψη ασυμπτωματικών αλλοιώσεων ζήτημα επιβίωσης, κυρίως για τους καπνιστές.
Φωτογραφία: iStock