Τα κρίσιμα ζητήματα γύρω από την αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης, τη ραγδαία εξέλιξη της βιοϊατρικής και τις μεγάλες ηθικές προκλήσεις της εποχής μας βρέθηκαν στο επίκεντρο του Συνεδρίου για την Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής 2026, το οποίο διεξήχθη στις 23 και 24 Οκτωβρίου στο Κεντρικό Αμφιθέατρο του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος».
Με κεντρικό θέμα εμπνευσμένο από την Οικουμενική Διακήρυξη για τη Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UDBHR), «Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή: Επιστημονικά Ζητήματα & Βιοηθικές Προκλήσεις», κορυφαίοι γιατροί, βιοηθικολόγοι, νομικοί και ακαδημαϊκοί συνδιαλέχθηκαν σε ένα πολυφωνικό και ανοιχτό φόρουμ.
Κοινός παρονομαστής των συζητήσεων ήταν η παραδοχή ότι η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή έχει υπερβεί πλέον κατά πολύ τη στενή διαχείριση της υπογονιμότητας, διαμορφώνοντας νέες συνθήκες για τη γονεϊκότητα, τη γενετική ευθύνη και τις μελλοντικές γενεές.
Η παρέμβαση του iatropedia.gr: Τα όρια ηλικίας και η παγίδα της «αιώνιας γονιμότητας»
Ψηλά στην ατζέντα του συνεδρίου τέθηκε το ζήτημα των ηλικιακών ορίων και της διαχείρισης των προσδοκιών των πολιτών.
Εκπροσωπώντας το iatropedia.gr, η δημοσιογράφος Υγείας Γιάννα Σουλάκη ανέπτυξε στην ομιλία της τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο, τους βιολογικούς φραγμούς και τη δημοσιογραφική ευθύνη, υπό τον τίτλο: «Γονιμότητα σε μεγάλη ηλικία: Ανάμεσα στην επιστημονική εξέλιξη, τα βιολογικά όρια και τη δημοσιογραφική δεοντολογία».
Συνδέοντας το τηλεοπτικό ρεπορτάζ του 1997 για την 62χρονη «Ελληνίδα Σάρα» -σε μια εποχή απόλυτου νομοθετικού κενού- με το πρόσφατο παγκόσμιο ρεκόρ στη χώρα μας με την 54χρονη γυναίκα που γέννησε κοριτσάκι από έμβρυο που παρέμεινε κρυοσυντηρημένο επί 22,5 χρόνια, αναδείχθηκε το θεμελιώδες ερώτημα της βιοηθικής:
«Το ερώτημα που τίθεται σήμερα επιτακτικά δεν είναι πια αν η ιατρική μπορεί. Είναι: Επειδή τεχνικά μπορούμε, σημαίνει ότι πάντα πρέπει; Και με ποιους όρους, ποια ασφάλεια και ποια αλήθεια απέναντι στην αγωνία των ανθρώπων;»
Δείτε την ομιλία της δημοσιογράφου, Γιάννας Σουλάκη, το απόγευμα της Παρασκευής 23/10/2026, που έγινε στο πλαίσιο της 3ης Θεματικής Ενότητας «Εμπορευματοποίηση & Ρυθμιστικό πλαίσιο»:
Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής: Η δημογραφική κρίση, τη γενετική και τη νέα οικογένεια
Πέρα από τα ηλικιακά ορόσημα, οι εργασίες του διήμερου συνεδρίου ανέδειξαν κρίσιμες θεματικές που αφορούν το σύνολο της κοινωνίας:
- Δημογραφικό και γυναικεία αυτοδιάθεση: Τονίστηκε ότι η υπογεννητικότητα αποτελεί μείζον εθνικό και ευρωπαϊκό πρόβλημα, το οποίο όμως απαιτεί ουσιαστικές κοινωνικές πολιτικές και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο ενοχοποίησης των γυναικών.
- Τεχνολογίες αιχμής και τεχνητή νοημοσύνη: Συζητήθηκαν οι εφαρμογές αλγορίθμων στην επιλογή εμβρύων, η γενετική πρόγνωση και η ανάγκη να διατηρείται ακέραιη η ανθρώπινη ιατρική ευθύνη χωρίς υποκατάσταση από αυτοματοποιημένα συστήματα.
- Διασυνοριακή αναπαραγωγή και ρυθμιστικά κενά: Εξετάστηκαν οι κίνδυνοι του άναρχου «αναπαραγωγικού τουρισμού» σε χώρες με ελλιπές θεσμικό πλαίσιο, καθώς και η ανάγκη θωράκισης της παρένθετης μητρότητας και της δωρεάς γαμετών με όρους απόλυτης διαφάνειας.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε σε υβριδική μορφή (δια ζώσης και μέσω live streaming) από το Ελληνικό Κλιμάκιο International Chair in Bioethics (WMA Cooperative Center) του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ και την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής.
Θεσμικοί συνδιοργανωτές ήταν το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, το Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Βιοηθικής Τεχνοηθικής και Δικαίου, καθώς και το Ερευνητικό Κέντρο Βιοπολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου.
Διακήρυξη της Μεσογείου για τη Βιοηθική της Εξέλιξης και της Ζωής
Το συνέδριο ολοκληρώθηκε με την υιοθέτηση ενός κειμένου αρχών που θέτει τα ελάχιστα κοινά σημεία αναφοράς για την προστασία του ανθρώπου απέναντι στις τεχνολογικές προκλήσεις:
Οι συμμετέχοντες, αναγνωρίζοντας ότι η αναπαραγωγική ιατρική μεταμορφώνει όχι μόνο την αντιμετώπιση της υπογονιμότητας αλλά και την έννοια της οικογένειας, της γενετικής ευθύνης, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της κοινωνικής αλληλεγγύης, συμφωνούν στα εξής ελάχιστα κοινά σημεία:
- Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια προηγείται κάθε τεχνολογικής δυνατότητας, αλλά δεν χρησιμοποιείται ως σύνθημα για την ακινησία της επιστήμης.
- Η υπογονιμότητα αναγνωρίζεται ως ζήτημα υγείας, ισότητας και ψυχοκοινωνικής ευημερίας, όχι ως προσωπική αποτυχία.
- Κάθε εφαρμογή ΙΥΑ απαιτεί τεκμηριωμένη, ελεύθερη και κατανοητή συναίνεση, με ειδική μέριμνα για ευάλωτα πρόσωπα.
- Το συμφέρον του παιδιού που θα γεννηθεί πρέπει να ενσωματώνεται στην κλινική, νομική και κοινωνική απόφαση χωρίς να ακυρώνει την αυτονομία των ενηλίκων.
- Η επιλογή εμβρύου για σοβαρούς ιατρικούς λόγους διακρίνεται ηθικά και νομικά από την επιλογή χαρακτηριστικών κοινωνικής προτίμησης.
- Η γενετική πληροφόρηση αποτελεί ευαίσθητη οικογενειακή και κοινωνική γνώση και πρέπει να προστατεύεται από διακρίσεις και εμπορική κατάχρηση.
- Η τεχνητή νοημοσύνη στην ΙΥΑ οφείλει να είναι ελέγξιμη, εξηγήσιμη, αξιολογημένη και να μην υποκαθιστά την ιατρική ευθύνη.
- Η παρένθετη μητρότητα, η δωρεά γαμετών και η διασυνοριακή ΙΥΑ απαιτούν διαφάνεια, προστασία της γυναίκας, του παιδιού, των δωρητών και των προτιθέμενων γονέων.
- Η κοινωνική, θρησκευτική και φιλοσοφική πολυφωνία δεν είναι εμπόδιο αλλά όρος νομιμοποίησης της αναπαραγωγικής νομοθεσίας.
- Η Μεσόγειος μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος συνεργασίας, όχι επιβολής, ανάμεσα σε χώρες με διαφορετικές παραδόσεις αλλά κοινό ενδιαφέρον για την προστασία της ζωής, της επιστήμης και του ανθρώπου.
- Η καινοτομία δεν πρέπει να γίνεται προνόμιο όσων μπορούν να πληρώσουν. Η πρόσβαση, η ποιότητα και η ενημέρωση είναι ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης.
- Η βιοηθική της εξέλιξης και της ζωής παραμένει ανοιχτή διαδικασία: κάθε νέα τεχνολογία πρέπει να φέρνει νέα δημόσια λογοδοσία.