Με νομοσχέδιο που αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή από τον Απρίλιο του επόμενου έτους, απαγορεύεται αυστηρά η πώληση ροφημάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη σε άτομα κάτω των 16 ετών στην Αγγλία. Το νομοσχέδιο κλείνει κάθε «παράθυρο» πρόσβασης των ανηλίκων στα ενεργειακά ποτά, καθώς η απαγόρευση θα είναι οριζόντια: αφορά τα σούπερ μάρκετ, τα περίπτερα, τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης, αλλά και τις διαδικτυακές αγορές.
Το όριο που τέθηκε είναι τα 150 χιλιοστόγραμμα (mg) καφεΐνης ανά λίτρο, γεγονός που θέτει εκτός νόμου για τους ανηλίκους την πλειονότητα των δημοφιλών ενεργειακών ποτών που κυκλοφορούν στην αγορά (πολλά εκ των οποίων περιέχουν γύρω στα 160 mg καφεΐνης σε ένα κουτάκι των 500 ml — ποσότητα που ισοδυναμεί με σχεδόν δύο διπλούς εσπρέσο).
Η απόφαση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, επιθετικό νομοθετικό πλαίσιο της απερχόμενης κυβέρνησης του Κιρ Στάρμερ, το οποίο στοχεύει στην καταπολέμηση της αϋπνίας και των ψυχικών διαταραχών στους νέους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το Λονδίνο σχεδιάζει παράλληλα τον πλήρη αποκλεισμό των παιδιών κάτω των 16 ετών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και την επιβολή αυτόματης βραδινής φραγής (digital curfew) για τους εφήβους 16 και 17 ετών.
«Βόμβα» η καφεΐνη στον παιδικό οργανισμό
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν οι Βρετανοί υπουργοί, περίπου 100.000 παιδιά στην Αγγλία καταναλώνουν σε καθημερινή βάση τέτοια ροφήματα, συχνά αντιμετωπίζοντάς τα ως κοινά αναψυκτικά. Ωστόσο, η ιατρική κοινότητα και οι μεγάλες παιδιατρικές εταιρείες παγκοσμίως τονίζουν ότι η καφεΐνη δεν έχει καμία θέση στη διατροφή των παιδιών.
Λόγω του μικρότερου σωματικού τους βάρους, τα παιδιά είναι εξαιρετικά ευάλωτα στην τοξικότητα της ουσίας, καθώς ο μεταβολισμός τους αδυνατεί να τη διαχειριστεί όπως ο οργανισμός ενός ενήλικα.
«Ο αναπτυσσόμενος παιδικός εγκέφαλος είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στις νευροδιεγερτικές ουσίες. Η υψηλή δόση καφεΐνης που περιέχεται σε ένα και μόνο κουτάκι ενεργειακού ποτού μπορεί να απορρυθμίσει πλήρως την αρχιτεκτονική του ύπνου, να πυροδοτήσει ανεξέλεγκτο άγχος και να αλλοιώσει την ικανότητα συγκέντρωσης. Σε συνδυασμό με την τεράστια ποσότητα ζάχαρης που συνήθως περιέχουν (συχνά πάνω από 10-12 κουταλάκια του γλυκού), τα ροφήματα αυτά αποτελούν μια πραγματική υγειονομική βόμβα που «χτυπά» ταυτόχρονα το μεταβολικό, το καρδιαγγειακό και το κεντρικό νευρικό σύστημα των εφήβων», αναφέρουν οι επιστήμονες.
Οι άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις από τα ενεργειακά ποτά περιλαμβάνουν:
- Σοβαρές διαταραχές ύπνου: Η καφεΐνη μπλοκάρει τους υποδοχείς της αδενοσίνης (της ουσίας που στέλνει το σήμα της κούρασης στον εγκέφαλο). Αυτό οδηγεί σε αϋπνία, μειωμένο χρόνο βαθύ (αποκαταστατικού) ύπνου και χρόνια κόπωση, η οποία με τη σειρά της ρίχνει κατακόρυφα τη σχολική απόδοση.
- Καρδιαγγειακή επιβάρυνση: Η απότομη λήψη υψηλής δόσης νευροδιεγερτικών προκαλεί ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών και αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Στα Επείγοντα καταγράφονται συχνά περιστατικά παιδιών με αρρυθμίες μετά από υπερκατανάλωση τέτοιων ποτών.
- Νευρολογικές και ψυχολογικές επιδράσεις: Проκαλεί υπερδιέγερση, νευρικότητα, τρέμουλο στα χέρια (tremor) και ευερεθιστότητα. Σε προδιατεθειμένα άτομα, η καφεΐνη λειτουργεί ως πυροκροτητής για κρίσεις πανικού ή έντονου άγχους.
- Εξάρτηση και «σύνδρομο στέρησης» (Crash): Η τακτική κατανάλωση δημιουργεί γρήγορα ανοχή. Όταν η δράση της ουσίας εξασθενίσει, τα παιδιά βιώνουν το λεγόμενο «crash»: έντονο πονοκέφαλο, εξάντληση και κακή διάθεση (απάθεια), γεγονός που τα ωθεί σε έναν φαύλο κύκλο, αναζητώντας νέο ενεργειακό ποτό για να νιώσουν ξανά καλά.
- Γαστρεντερικά συμπτώματα: Η όξινη φύση τους και η περιεκτικότητά τους σε ουσίες όπως η ταυρίνη και η καφεΐνη συχνά προκαλούν αυξημένη έκκριση γαστρικών οξέων, ναυτία, εμετούς ή διαρροϊκές κενώσεις.
Ενεργειακά ποτά: Νομικό κενό στην Ελλάδα και ελεύθερη πώληση στα περίπτερα
Στην Ελλάδα δεν υφίσταται καμία νομοθετική απαγόρευση για την πώληση ενεργειακών ποτών σε παιδιά και εφήβους. Ένας δεκάχρονος μπορεί να αγοράσει ελεύθερα ένα κουτάκι από οποιοδήποτε περίπτερο, ψιλικατζίδικο ή σούπερ μάρκετ, ακριβώς όπως θα αγόραζε ένα μπουκάλι νερό ή έναν χυμό.
Η μοναδική δικλείδα ασφαλείας που υπάρχει, και η οποία προκύπτει υποχρεωτικά από την ευρωπαϊκή νομοθεσία (Κανονισμός 1169/2011), αφορά αποκλειστικά τη σήμανση. Τα ποτά που περιέχουν πάνω από 150 mg καφεΐνης ανά λίτρο υποχρεούνται να αναγράφουν στη συσκευασία τους: «Υψηλή περιεκτικότητα σε καφεΐνη. Δεν συνιστάται για παιδιά ή εγκύους ή θηλάζουσες».
Ωστόσο, πρόκειται απλώς για μια προειδοποίηση προς τον καταναλωτή και όχι για νομικό φραγμό πώλησης.
Τα δεδομένα από έρευνες στην Ελλάδα, όπως αυτή του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής – ΕΠΙΨΥ για τις συμπεριφορές των εφήβων, σκιαγραφούν μια ανησυχητική τάση:
- Υπολογίζεται ότι πάνω από 1 στους 3 εφήβους στην Ελλάδα καταναλώνει ενεργειακά ποτά, συχνά συνδέοντάς τα με το διάβασμα στις πανελλήνιες, το gaming ή την αθλητική δραστηριότητα.
- Το πιο επικίνδυνο φαινόμενο που καταγράφεται στην ελληνική επικράτεια είναι η ανάμειξη των ενεργειακών ποτών με αλκοόλ (συνήθως βότκα) κατά τη νυχτερινή διασκέδαση.
- Η καφεΐνη λειτουργεί ως διεγερτικό, «καμουφλάροντας» την κατασταλτική δράση του αλκοόλ. Ο έφηβος δεν νιώθει τη μέθη, με αποτέλεσμα να καταναλώνει μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλ, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο για οξεία δηλητηρίαση (μέθη) και εμπλοκή σε ατυχήματα.
Το νομικό κενό που υπάρχει στη χώρα μας μεταθέτει όλη την ευθύνη αποκλειστικά στους γονείς, οι οποίοι συχνά αγνοούν τη χημική σύσταση αυτών των προϊόντων θεωρώντας τα απλά αναψυκτικά.
Η παιδιατρική κοινότητα, ωστόσο, τονίζει πως η ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε ουσίες που προκαλούν ταχυκαρδίες και νευροδιέγερση, ειδικά όταν συνδυάζονται με τη νυχτερινή διασκέδαση, αποτελεί έναν αόρατο αλλά υπαρκτό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Φωτογραφία: iStock