Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αύξηση στο κάπνισμα και στη χρήση προϊόντων νικοτίνης στους εφήβους, τόσο με συμβατικά τσιγάρα όσο και με ηλεκτρονικά τσιγάρα (άτμισμα).
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών (ESPAD), το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που έχουν δοκιμάσει τσιγάρο ή ηλεκτρονικό τσιγάρο αυξήθηκε από 43% το 2019 σε 54% το 2024.
Το στοιχείο αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς την ίδια στιγμή το κάπνισμα στους ενήλικες μειώνεται, αν και εξακολουθεί να παραμένει υψηλό, περίπου στο 30% του πληθυσμού.
Γιατί αυξάνεται το κάπνισμα στους εφήβους
Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) στην Ελλάδα για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών, εξηγεί ότι μεγάλο μέρος του προβλήματος οφείλεται στο γεγονός ότι οι αντικαπνιστικές πολιτικές σχεδιάστηκαν αρχικά για τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού.
Όπως αναφέρει, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης εκμεταλλεύονται συχνά τα κενά της νομοθεσίας. Διατίθενται με γλυκές γεύσεις, ελκυστικό σχεδιασμό και έντονη διαδικτυακή προώθηση, στοιχεία που τα καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικά για τους νέους.
Η καπνοβιομηχανία, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, στρέφει πλέον τη στρατηγική της στους εφήβους μέσω:
συνεργασιών με influencers στα κοινωνικά δίκτυα
χορηγιών σε μουσικά και ψηφιακά events
προϊόντων που μοιάζουν περισσότερο με τεχνολογικά gadgets παρά με καπνικά προϊόντα.
Η «κανονικοποίηση» της νικοτίνης
Από την πλευρά της, η Ζένια Σαριδάκη, παθολόγος-ογκολόγος και μέλος του δικτύου «Women for Oncology Hellas», επισημαίνει ότι τα νέα προϊόντα νικοτίνης παρουσιάστηκαν στους νέους ως κάτι μοντέρνο, εύκολο και κοινωνικά αποδεκτό.
Τα social media, οι γεύσεις και το επιθετικό marketing δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η εξάρτηση εμφανίζεται σαν «τάση». Έτσι, πολλοί έφηβοι έρχονται σε επαφή με τη νικοτίνη χωρίς να αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο.
Στην Ελλάδα, μάλιστα, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, γεγονός που δείχνει πόσο έντονα έχει διεισδύσει το φαινόμενο στις σχολικές ηλικίες.
Οι κίνδυνοι για την υγεία
Ο ΠΟΥ τονίζει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν είναι ακίνδυνα. Περιέχουν νικοτίνη, μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία που επηρεάζει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των εφήβων.
Επιπλέον, τα υγρά και το αερόλυμα που παράγουν μπορεί να περιέχουν:
- βαρέα μέταλλα
- αλδεΰδες
- πτητικές οργανικές ενώσεις
- νιτροζαμίνες και άλλες τοξικές ουσίες.
Οι ουσίες αυτές έχουν συνδεθεί με οξειδωτικό στρες, φλεγμονή στο αναπνευστικό και στο καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ ορισμένες θεωρούνται καρκινογόνες.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι ήδη υπάρχουν ενδείξεις για βλάβες στους πνεύμονες και αυξημένο κίνδυνο εξάρτησης, ενώ οι μακροχρόνιες συνέπειες δεν έχουν ακόμη πλήρως καταγραφεί επειδή τα προϊόντα αυτά είναι σχετικά νέα.
Το άτμισμα ως «πύλη» προς το κάπνισμα
Ένα ακόμη ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι πολλοί έφηβοι δεν ξεκινούν πλέον από το κλασικό τσιγάρο αλλά από το άτμισμα.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι έφηβοι που ατμίζουν έχουν περίπου τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να αρχίσουν αργότερα το συμβατικό κάπνισμα.
Έτσι, αντί να λειτουργεί ως «ασφαλέστερη εναλλακτική», το vaping συχνά μετατρέπεται σε πύλη εισόδου στη νικοτίνη.
Τι προτείνει ο ΠΟΥ
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δεν θεωρεί τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ασφαλή εναλλακτική ούτε τα προτείνει ως μέθοδο διακοπής καπνίσματος.
Οι βασικές συστάσεις προς τις κυβερνήσεις περιλαμβάνουν:
- αυστηρό έλεγχο ηλικίας στην πώληση
- περιορισμό ή απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν παιδιά
- απαγόρευση διαφήμισης και διαδικτυακού marketing
- ισχυρές προειδοποιήσεις υγείας στη συσκευασία
- ένταξη των νέων προϊόντων στους αντικαπνιστικούς νόμους.
Ο ρόλος γονέων και σχολείου
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί συνεργασία γονέων, σχολείων, επιστημονικής κοινότητας και Πολιτείας.
Η ενημέρωση πρέπει να ξεκινά από μικρές ηλικίες και να γίνεται χωρίς εκφοβισμό ή διδακτισμό, αλλά με τρόπο που να μιλά στη γλώσσα των νέων.
Παράλληλα, η κοινωνία χρειάζεται να σταματήσει να αντιμετωπίζει το άτμισμα ως κάτι «ακίνδυνο» ή απλώς ως μόδα.
Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η Ελλάδα έχει αρχίσει να αναπτύσσει νέα εργαλεία για τον έλεγχο της πρόσβασης των ανηλίκων σε καπνικά προϊόντα, όπως ψηφιακές λύσεις επαλήθευσης ηλικίας για τις διαδικτυακές πωλήσεις.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων θα εξαρτηθεί από το πόσο αυστηρά θα εφαρμοστούν.
Όπως επισημαίνει ο Δρ Breda, η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί μια ολοκληρωμένη πολιτική που θα στοχεύει σε τρεις βασικούς άξονες: να αποτραπεί η έναρξη του καπνίσματος, να μειωθεί η ελκυστικότητα των προϊόντων και να περιοριστεί η έκθεση των νέων στη νικοτίνη.
ΠΗΓΗ:ΑΠΕ – ΜΠΕ
Φωτογραφία: istock